Grytten: - Alkoholprisane er halverte
Leiv Arne Grimstad
03. september 2022
I følgje økonomiprofessor Ola Honningdal Grytten er alkoholprisane her i landet halverte dei siste 20-25 åra, halde opp mot den generelle lønsutviklinga.
Dette kom fram då Grytten under IOGT sitt inspirasjonsmøte i Ålesund 26. august tok eit oppgjer med myten om at staten tener rått på alkoholavgifta.
- Men alkoholavgifta står faktisk for ein svært liten del av staten sine inntekter, berre mellom 0,2 og 0,3 prosent, fortalde han.
- Set ein alkoholprisen til 115 i 1992, så var han 100 i 1998 – og (hald deg fast): 55 i dag! fortalde Grytten.
- Alkohol er blitt veldig mykje billigare, og mykje av prisnedgangen skjedde under Bondevik-regjeringa, sa Grytten via ein video-link frå Oslo.
Berre Danmark har færre fråhaldsfolk
Grytten sitt tema var dei ”makroøkonomiske” konsekvensane av rusbruk i eit samfunn. – Norge, slo han fast, - har gått frå å vere eit land med ekstremt mange fråhaldsfolk i siste halvdel av 1800-talet og eit godt stykke ut på 1900-talet – til i dag å vere eit land med ekstremt få fråhaldsfolk.
– Det er no faktisk berre Danmark som har færre fråhaldsfolk enn oss, sa han.
- Tala er usikre, sa Grytten, - men ein trur at det i 1830 vart drukke 20 liter alkohol per innbyggar i året. Den elendigheita som følgde rusbruken gav fråhaldsrørsla bein å gå på slik at nordmenn på kort tid gjekk frå å vere fulle til edru. Med dette steig levealderen – og landet gjekk inn i ein sterk økonomisk vekst. Puritanismen auka både arbeidsmoralen og investeringslysta, sa Grytten, som la til at alkoholbruken igjen begynte å skyte fart for alvor frå slutten av 1960-åra.
Billegare alkohol - fleire skadde
Grytten vedgjekk at det var vanskeleg å estimere alkoholen sine skadeverknader i pengar, men han drista seg likevel til å kome med tal som sa at medan kostnadene i 2013 låg 22,3 milliardar over staten sine alkoholavgiftsinntekter, så låg dei i 2021 40 milliardar over.
- Dette vil igjen seie, sa Grytten, - at alkoholskadane kostar kvar innbyggar i Norge om lag 5.000,- kroner i året – og kvar arbeidstakar ca. 10.000,- kroner.
Grytten såg likevel nokre lyspunkt. Fleire unge enn før tek eit fråhaldsstandpunkt. Særleg i Storbritannia er dette ein tydeleg trend.
Relaterte saker
Valget nærmer seg, og 31. august stiller partiene med noen av sine toppkandidater fra Oslo til debatt om ruspolitikk.
I nynorskordboka.no kan vi lese at ein influensar er ein påverkar. Altså ein person som vil påverke nokon til noko. I daglegtale kan ein påverkar også verte omtalt som ein lobbyist. I fleire høve har vi sett at tidlegare stortingsrepresentantar kjem attende som påverkarar. Er du ein påverkar? Nyttar du sosiale media, eller ulike kanalar for å fremje ulike saker som opptek deg?
Den siste uken har spørsmålet om grensehandel og alkoholsalg blusset opp igjen. Dette er ingen ny debatt. I denne artikkelen fra 2003 viser forsker Ragnar Hauge hvordan den norske alkoholpolitikken har gått fra å handle om sosialpolitikk til å bli handelspolitikk.
"Kva frivillig innsats bringer til både samfunnet og individet kan ikkje undervurderast" meiner leiar i IOGT Møre og Romsdal, Per-Arne Lillebø.
IOGT er igjen i gang med Kvit jul-aksjonen sin. Målet er å få folk til å feire jul utan alkohol når dei er saman med born. For dei fleste borna er jula ei høgtid dei gleder seg til. Det er spenning og gode forvantningar, og i jula er det hyggjelege samlingar med familie og venner.
Sommeren er her og IOGTs sommerkampande "Er du enig?" er i full sving. Tre flotte dager med stand i Molde og Ålesund ga god respons hos folket og resulterte i hele 50 nye medlemmer!
Kranjska Gora, Slovenia
Nyheter
Stortinget åpner nå trolig for produsentsalg av alkohol over 4,7 prosent, etter at næringskomiteen nå har anbefalt dette. Nationen omtaler det som en mindre justering av omsetningen i en lederartikkel 6.mai. Vi mener dette handler om et veiskille i alkoholpolitikken.
Mange frivillige har engasjert seg i årets «Edru på barnas dag»-kampanje – med stands, aktiviteter, innlegg i sosiale medier og leserbrev i lokalaviser over hele landet. Vi vil rette en stor takk til alle som har bidratt til å løfte fram budskapet om en trygg og inkluderende 17. mai for barna. Her deler vi ett av innleggene som har stått på trykk den siste tiden.
IOGT arrangerte et åpent møte på Tromsø bibliotek om forslaget om å åpne for utvidede skjenketider under fotball-VM i 2026. Line Elisabeth Solbakken, Kommunestyrerepresentant for SV, var blant politikerne som satt i panelet og etter debatten fikk skrev hun dette innlegget i Nordnorsk debatt.